Niğde’nin Yeşilburç köyünde yer alan, köklü geçmişi ve mimari dokusuyla öne çıkan Yeşilburç Kilise Camii (Agios Stefanos Kilisesi), bölgedeki en önemli tarihi ve kültürel yapılardan biridir.

1. Tarihçe ve Yapının Geçmişi

• Aslı ve Yapımı: Yapı, mübadele öncesinde bölgede yaşayan Rum Ortodoks cemaati tarafından Agios Stefanos adıyla inşa edilmiş üç nefli bazilikal planlı bir kilisedir.
• Mübadele Dönemi: 1923 yılındaki Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi sonrasında köy Rum nüfustan boşalmış; Balkanlar'dan (özellikle Grevena / Cuma bölgesinden) gelen Müslüman mübadiller buraya yerleştirilmiştir.
• Camiye Dönüştürülmesi: Yapı, köye yerleşen yeni nüfusun ibadet ihtiyacını karşılamak amacıyla iç mekân düzenlemeleriyle cami olarak kullanılmaya başlanmıştır.

2. Mimari ve Sanatsal Özellikleri

• Malzeme ve Taşıyıcı Sistem: Yapının inşasında bölgenin tipik sarı kesme taşı ve dayanıklı bazalt taşlar kullanılmıştır.
• İç Mekân: İki sıra halinde yerleştirilmiş dört sütun ve tavanı örten tonoz sistemleri ile geniş bir iç hacme sahiptir. Narteks giriş kapısı üzerinde Karamanlıca (Türkçe metinlerin Yunan alfabesiyle yazılışı) kitabe yer alır.
• Fresk ve Süslemeler: Narteks üstü mekânda orijinalliğini koruyan melek başı freskleri ile tavan yüzeylerindeki ince kalem işi süslemeler yapının en değerli sanat ögelerindendir.
• Çan Kulesi: Doğu yönünde iki katlı, sütunlu ve kubbeli bazalt bir çan kulesi yükselmektedir.

3. Restorasyon Çalışmaları ve Turizme Kazandırılması

Ahiler Kalkınma Ajansı (AHİKA) destekleri ve Niğde İl Özel İdaresi yürütücülüğünde hayata geçirilen proje kapsamında kapsamlı bir koruma, konservasyon ve bakım-onarım süreci yürütülmüştür:

• Konservasyon ve Çevre Düzenlemesi: Ana yapının taş dokusu güçlendirilmiş, çatı ve iç mekân kalem işi/fresk konservasyonları tamamlanmıştır. Çevresine seyir terası ve ziyaretçi yolları kazandırılmıştır.
• Mübadele Müzesi Fonksiyonu: Restorasyonun en temel hedeflerinden biri, yapının bir bölümünü/iç mekanını Mübadele Müzesi haline getirmektir. Bu sayede hem Balkanlar'dan göç eden mübadillerin hafızasını ve kültürünü yaşatmak hem de köyün turizm potansiyelini yükseltmek amaçlanmıştır.